O CEN PG

Centrum Edukacji Niestacjonarnej Politechniki Gdańskiej (CEN PG, ang. DECTUG) zostało powołane przez Rektora Politechniki Gdańskiej 30 kwietnia 1997 roku w ramach projektu Phare Multi-country Programme in Distance Education (Establishment and Operation of Regional Phare Distance Education Study Centre). Z funduszy Phare Centrum wyposażane zostało w nowoczesny sprzęt komputerowy i niezbędną literaturę. CEN PG jest eksperymentalną jednostką dydaktyczną, która realizuje pilotażowe projekty krajowe i międzynarodowe związane z wykorzystaniem sieci komputerowych i technik multimedialnych w procesie kształcenia ustawicznego. Głównym zadaniem CEN PG jest umożliwienie studentom i pracownikom Politechniki Gdańskiej udziału w kursach realizowanych z wykorzystaniem sieci Internet, które udostępniane są w sieciach lokalnych (LAN) i rozległych (WAN). Uczestnikom szkoleń na odległość w zależności od indywidualnych preferencji udostępniane są materiały poprzez WWW, pocztą elektroniczną, na CD ROMach lub w wersji drukowanej. Podczas szkolenia możliwe jest korzystanie z komputerów znajdujących się w Centrum lub w ogólnodostępnych pracowniach multimedialnych PG. Zestawienie liczbowe wydanych przez CEN PG świadectw ukończenia szkoleń w trybie niestacjonarnym w latach 1999-2000 pokazano w tabeli 1.

Pracownicy i współpracownicy CEN PG prezentowali swój dorobek na następujących konferencjach międzynarodowych:

• ONLINE EDUCA (1996, 1997, 1998, 2000),
• EDEN (1997, 1998, 1999, 2000, 2001),
• ICDE (1997, 1999, 2001),
• I*EARN (1997, 1998, 1999),
• EADTU (1998, 1999, 2000, 2002),
• ED-MEDIA (2001).

W CEN PG ma swoją siedzibę ASCA PG, czyli Autoryzowane Centrum Szkoleniowe firmy Autodesk. Szczegółowe informacje dotyczące szkolenia oferowanego w trybie niestacjonarnym "AutoCAD dla początkujących" umieszczone są na stronie CEN PG http://www.dec.pg.gda.pl/dec/kursy/autocad_pl.html.

Tabela 1. Zestawienie liczbowe świadectw wydanych w latach 1999-2001 przez CEN PG.

Projekty międzynarodowe realizowane przez CEN PG oraz internetowe systemy szkoleniowe

CEN PG w latach 1998-2004 CEN PG uczestniczyło lub uczestniczy w następujących projektach międzynarodowych:

1. PHARE Multi-country Programme in Distance Education - FOLLOW UP Establishment and Operation of a Regional Distance Education Study Centre (1998-1999).
2. PHARE Multi-country Programme in Distance Education - ENVIMAN ENVironmental MANagement (1998-1999).
3. PHARE Multi-country Programme in Distance Education - EE DEC Energy & Environment - Distance Education Course (1998-1999).
4. PHARE Multi-country Programme in Distance Education - WAWAMAN WAter and WAstewater MANagement (1998-1999).
5. PHARE Multi-country Programme in Distance Education - LOLA Learn about Open LeArning (1998-1999).
6. PHARE Partnership Programme - NEPOLD Network of European Partners in Open Learning Delivery (1999-2000).
7. Leonardo da Vinci Programme - TeleCAD TELEworkers training for CAD systems users (1999-2001).
8. Leonardo da Vinci Programme - MDEC Multimedia Distance English Course (1999-2001).
9. Leonardo da Vinci Programme - AYTEM Accompanying a Young Teachers into Educational Market by Distance Course Mode (1999-2001.
10. Leonardo da Vinci Programme - LinguaWeb LinguaWeb for Small and Media Enterprises (1999 - 2001).
11. Leonardo da Vinci Programme - EMDEL European Model for Distance Education and Learning (2001-2004).
12. SOCRATES COMENIUS - PROMETHEUS Developing Modules for Training Teachers as EU Projects Managers (2001 - 2002).
13. SOCRATES GRUNDTVIG - Meeting of Generations Model for a development of inter-generation computer education (2001-2003).
14. SOCRATES MINERVA - MISSION Multi-country Integrated System Support for Improved ODL Networking (2001-2003).
15. Leonardo da Vinci Programme - EMDEL European Model for Distance Education and Learning (2000-2006).

W ramach realizacji niektórych projektów międzynarodowych CEN PG wykorzystywał systemy komercyjne WBT (Web Based Training) takie jak First Class, Learning Space, WebCT. W tabeli 2. zamieszczono zestawienie możliwości komercyjnych systemów WBT wykorzystanych w szkoleniach pilotażowych realizowanych z udziałem CEN PG.

Tabela 2. Porównanie możliwości systemów WBT wykorzystanych w szkoleniach pilotażowych.

Projekt Leonardo da Vinci TELECAD oraz platforma TELECAD.

Projekt Teleworkers training for CAD systems users był dwuletnim projektem realizowanym w ramach programu Leonardo da Vinci. Głównym celem projektu było stworzenie kursu obsługi programu AutoCAD bazującego na Internecie jako medium do komunikacji między uczestnikami oraz do dostarczania materiałów kursowych. Potrzeba stworzenia takiego kursu wynikała z ograniczeń czasowych wykładowców na Politechnice Gdańskiej, a tym samym niemożności przeszkolenia wszystkich chętnych. Rozwiązaniem mogło być stworzenie kursu w trybie na odległość, gdzie rola wykładowcy byłaby ograniczona do udzielania pomocy studentom w rozwiązywaniu specyficznych problemów.

W początkowej fazie projektu powstał skrypt do nauki AutoCAD'a opracowany przez Annę Grabowską i Pawła Kłosowskiego [1]. Był on używany jako pomoc przy standardowym kursie. W 1998 roku skrypt ten został wykorzystany do przeprowadzenia prototypowego szkolenia na odległość. Trzech studentów Wydziału Budownictwa Lądowego uczestniczyło w kursie obsługi AutoCAD'a korzystając ze skryptu podczas, gdy ich wykładowca kontaktował się z nimi przy pomocy poczty elektronicznej. Kontakt dotyczył głównie przesyłania kontrolnych rysunków wykonanych w AutoCAD w celu ich weryfikacji oraz udzielania konsultacji dotyczących obsługi programu [3].

Doświadczenia płynące z tego eksperymentu wykazały, że przeprowadzenie takiego kursu jest możliwe, jednak wykładowca może mieć kłopoty z obsługą komunikacji przy większej ilości studentów. Stąd wyniknął pomysł opracowania Internetowego systemu łączącego dostarczanie materiałów kursowych z systemem umożliwiającym pracę na odległość. Priorytetem przy tworzeniu tego systemu miało być ułatwienie pracy studentów i wykładowcy nad projektami (rysunkami) niezależnie od miejsca i sposobu dostępu do Internetu - wykorzystanie komunikacji asynchronicznej (listy dyskusyjne, e-mail), ograniczenie ilości danych i wymaganej do pracy czasu trwania dostępu do systemu (ważne zwłaszcza przy dostępie poprzez modem). Projekt systemu WBT został złożony jako aplikacja do programu Leonardo da Vinci w 1998 roku. Jako partnerzy wystąpiły instytucje z Danii, Grecji i Finlandii zainteresowane dostarczaniem tego typu kursu we własnym środowisku. Ostatecznie szkołę z Danii, Aalborg Technical College zastąpiła w projekcie firma włoska ARGO s.r.l. Formare I'Europa. Już od momentu przygotowania aplikacji projektowej współpraca w ramach projektu TeleCAD zorganizowana została z wykorzystaniem narzędzi internetowych. Ze względu na oddalenie partnerów realizacja projektu była możliwa głównie dzięki zastosowaniu komunikacji asynchronicznej (e-mail, listy dyskusyjne, dedykowane strony WWW). Przetestowano również formy komunikacji synchronicznej takie jak audio i wideo konferencja. Należy zaznaczyć iż asynchroniczna forma kontaktu posiada istotne zalety. Każdy list stanowi formę dokumentu, do którego można wrócić w razie potrzeby. Zarchiwizowane pliki stanowią również cenną dokumentację przebiegu projektu. System do dostarczania szkolenia TeleCAD wykonany został w technologii PHP, APACHE, mySQL. Ekran wejściowy pokazano na rysunku internetowe środowisko szkolenia TeleCAD.

W testowaniu systemu TeleCAD brało udział ponad 600 osób (tabela 3).

Tabela 3. Zestawienie liczbowe użytkowników systemu TeleCAD.

Prezentacja funkcjonalności systemu jest umieszczona pod adresem http://www.dec.pg.gda.pl/dec/index.phtml?id=telecad_pl.

TELECAD - przykłady ewaluacji.

Ewaluacja jakości szkoleń stanowi kluczowe kryterium oceny skuteczności oraz efektywności systemu kształcenia na odległość. W przypadku środowiska TeleCAD wykorzystano system ankiet ewaluacyjnych, w którym ocena jakości szkoleń dokonywana jest na podstawie trzech rodzajów ankiet:

1. Ankieta preferencji uczestnika szkolenia (m.in. preferowany rodzaj materiałów szkoleniowych oraz narzędzi komunikacyjnych, posiadane umiejętności z zakresu użytkowania komputerów i znajomości oprogramowania).
2. Ankiety ewaluacyjna zasobów edukacyjnych dokonująca oceny jakości materiałów z punktu widzenia ich zawartości, przydatności do samodzielnej nauki, zasadności użycia materiałów pomocniczych np. linki, CD etc.
3. Ankieta oceniająca jakość szkolenia wypełniania przez uczestników, instruktorów, ekspertów.

Problemy i metody oceny jakości szkoleń na odległość przedstawione są w pozycjach [11], [12].

W tabeli 4 przedstawione są wyniki ankiety zawierającej 10 opinii na temat środowiska TeleCAD. Ankietowani udzielali odpowiedzi w skali od 1 do 5, przy czym 5 oznacza - zgadzam się w 100%, 1 oznacza - nie zgadzam się. W ankiecie wzięło udział 19 studentów, uczestników szkolenia pilotażowego TeleCAD.

Tabela 3. Wyniki ankiety oceniającej aplikację TeleCAD.

Próbę stworzenia systemu oceniającego jakość szkoleń na odległość podejmuje również projekt Leonardo da Vinci - European Model for Distance Education and Learning (EMDEL)realizowany przy współudziale CEN PG w latach 2001-2004. Szczegółowe informacje są dostępne pod adresem http://www.dec.pg.gda.pl/pro/leonardo/emdel/. Zaproponowana w projekcie ocena jakości szkolenia i satysfakcji uczącego obejmuje cztery aspekty: ocena eksperta, ocena instruktora, ocena użytkownika oraz dane statystyczne dotyczące niepowodzeń.

Podsumowanie.

Należy podkreślić, iż doświadczenia CEN PG w zakresie technik i narzędzi wykorzystywanych w wybranych szkoleniach internetowych wskazują na konieczność stosowania rozwiązań dostosowanych do potrzeb i możliwości uczestników szkoleń. Dlatego też zalecany jest staranny dobór narzędzi komunikacyjnych oraz trybów pracy (synchroniczny, asynchroniczny). W praktyce proste rozwiązania wykorzystujące pocztę elektroniczną, listy dyskusyjne znajdują większą aprobatę uczestników niż zaawansowane i drogie systemy WBT. Przykładem mogą być szkolenia English for Environmental Awareness oraz Ethics online, w których zrezygnowano z wykorzystania komercyjnych systemów WBT. W obydwu przypadkach główny nacisk położony został na opracowanie materiałów szkoleniowych oraz scenariusz zajęć.

Kurs Ethics online bierze udział w konkursie internetowym Stockholm Challenge, a od października 2002 będzie dostępny dla studentów Wydziału Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki w formie humanistycznego przedmiotu obieralnego.

Kolejnym wyzwaniem dla CEN PG będzie w najbliższym czasie udział w organizacji niestacjonarnych studiów doktoranckich oraz studiów podyplomowych na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Gdańskiej w ramach utworzonego tamże centrum doskonałości CURE (Centre for Urban Construction and Rehabilitation). Grant na dofinansowanie działalności CURE został pozytywnie zaopiniowany przez Komisję Europejską w Brukseli i już niebawem rozpoczęta zostanie jego realizacja. W ramach otrzymanego grantu CEN PG zamierza prowadzić wykłady dla studentów zagranicznych, głównie z krajów Europy Wschodniej, korzystając z technik i narzędzi internetowych.

Ważnym mechanizmem szkoleń prowadzonych poprzez Internet jest system egzaminowania online. Próby stworzenia takiego systemu podjęte zostały w tym roku na Wydziale Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Politechniki Gdańskiej. Opracowane metody i programy umożliwią zdawanie egzaminów poprzez Internet, w tym także egzaminów z przedmiotów ścisłych, gdzie pojawia się problem zapisu wzorów matematycznych.

Ważnym przedsięwzięciem, planowanym w najbliższym roku akademickim 2002/2003 przez Centrum Edukacji Niestacjonarnej Politechniki Gdańskiej wspólnie z Young Digital Poland S.A. jest uruchomienie pilotażowego projektu studiów "on-line" dla studentów oraz doktorantów Politechniki Gdańskiej. Z pewnością niezwykle przydatne będą w tym przypadku doświadczenia zdobyte podczas wspólnej pracy nad projektem Leonardo da Vinci Teleworkers training for CAD system users. W projekcie pilotażowym wykorzystana zostanie platforma e-learning Leo - Learning Environment on Line, produkcji Young Digital Poland S.A. Platforma Leo jest kompleksowym rozwiązaniem umożliwiającym prowadzenie nauczania w Internecie. System ten jest rozwiązaniem całkowicie polskim, dedykowanym rynkowi korporacyjnemu i edukacyjnemu. Charakterystyczne cechy platformy, które pozytywnie wyróżniają Leo w porównaniu z WebCT oraz Learning Space to m.in.:

• polski interfejs użytkownika,
• wbudowany edytor kursów - w niezwykle prosty sposób umożliwia tworzenie materiałów wykładowych i ćwiczeniowych, testów, quizów itp.,
• monitorowanie pracy studenta i instruktora,
• komunikacja w czasie rzeczywistym,
• możliwość instalacji pod dowolnym systemem operacyjnym wspierającym Javę w serwerze WWW i SQL'a.

Platforma Leo ma już pierwsze polskie wdrożenia. Jednym z pierwszych użytkowników jest Polkomtel S.A. Politechnika Gdańska będzie pierwszą w Polsce uczelnią, która wykorzysta Leo w kształceniu studentów w trybie na odległość.

Literatura.

1. Grabowska A., Kłosowski P.: Obsługa programu AutoCAD w ćwiczeniach. Gdańsk: Politechnika Gdańska 1996.
2. Grabowska A.: Metodologia SSM w projektowaniu systemów nauczania na odległość. II Konferencja Informatyka na Wyższych Uczelniach dla Gospodarki Narodowej. 22-24 listopad 1996. Gdańsk: Politechnika Gdańska, Wydział ETI, Zakład Zastosowań Informatyki.
3. Grabowska A.: Szkolenie AutoCAD'a dla początkujących w wersji niestacjonarnej. II Wiosenna Szkoła Komputerowe wspomaganie projektowania, wytwarzania i eksploatacji, 11-15 maja, Żegiestów 1998.
4. Grabowska A., Skuza M.: Metoda zdalnej realizacji prac projektowych (projekt platformy internetowej). Konferencja: III Szkoła komputerowego wspomagania projektowania, wytwarzania i eksploatacji, Szczyrk 10-14 maja 1999
5. Grabowska A.: DECTUG - Example DE projects online. 2nd International Conference on New Learning Technologies, Classroom 2000 and FACILE Information Day 30-31 August 1999 Berne, Switzerland.
6. Grabowska A., Ginter S.: Szkolenie TeleCAD dla użytkowników systemów CAD - geneza, cele, produkty. W: Proceedings. IV Szkoła Komputerowego Wspomagania Projektowania, Wytwarzania i Eksploatacji. Jurata. Polska, 15-19 maja 2000. Ed.: Wojskowa Akademia Techniczna, Warszawa 2000 s.235-238.
7. Grabowska A., Ginter S.: Internet Based System for Distance Education Courses Preparation and Delivery. W: Proceedings. International Conference on Information Technology Based Higher Education and Training. Istanbul. Turkey, 3-5 July 2000. Ed.: Bogazici University Printhouse, Istanbul 2000 s.223-228.
8. Grabowska A.: New learning environment at the traditional university in Poland. W: Proceedings. IFIP 16th World Computer Congress 2000. Conference on Educational Uses of Information and Communication Technologies. Beijing. China, 21-25 August 2000. Ed.: David Benzie, Don Passey, PHEI, Beijing s.231-233.
9. Grabowska A., Kłosowski P.: Obsługa programu AutoCAD 14 i 2000 w ćwiczeniach. Ed.: Politechnika Gdańska, Gdańsk 2000. str. 145, 75 rys., bibiogr. 22 poz.
10. Grabowska A., Kłosowski P.: TeleCAD - Teleworkers Training for CAD System Users. Publikacja własna na płycie CD - obj. 200 MB.
11. Rowntree D.: Exploring Open and Distance Learning. London: Kogan Page 1998.
12. Grabowska A.: Model systemu kształcenia na odległość wykorzystujący sieci lokalne i rozległe. Praca doktorska /2001.11.20/. Gdańsk. Politechnika Gdańska, Wydział Elektroniki.

O Autorce.

Pani dr inż. Anna Grabowska jest kierownikiem Centrum Edukacji Niestacjonarnej Politechniki Gdańskiej. Od numeru 12 WE pani Anna jest również członkiem Zespołu Redakcyjnego Wirtualnej Edukacji.

Więcej informacje o autorce można znaleźć pod adresem WWW: http://www.dec.pg.gda.pl/~blanka/DECperson.html.

E-mail: blanka@pg.gda.pl.