WSTĘP

W tym opracowaniu autor dokonuje porównania oferowanych na rynku polskim platform edukacji zdalnej. W trakcie analizy brane są pod uwagę przede wszystkim cechy takie jak funkcjonalność, dostępność oraz jakość oferowanych narzędzi. Opinie dotyczące tych kwestii są wynikiem przeprowadzonych badań wśród studentów, korzystających z platform edukacji niestacjonarnej. W Polsce dziedzina ta, nie jest jeszcze w stopniu znacznym rozpowszechniona, jednak wraz ze wzrostem potrzeby dalszej edukacji oraz reedukacji osób z regionów kraju o silnym bezrobociu, ich znaczenie będzie wzrastać. Pod uwagę brane są czynniki mające duży wpływ na możliwość stosowania tych rozwiązań w Polsce.

Do porównania wybrano następujące platformy:

1. ORACLE I-LEARNING - firma Oracle oferuje już 3 wersję swojego produktu, dotychczas w Polsce stosowano pierwsze wersje tego środowiska. W tym przypadku elementy stosowane w e-biznesie stanowią integralną cześć platformy.
2. LOTUS LEARNINGSPACE - w chwili obecnej dostępna jest wersja 5 produktu. W opracowaniu korzystano z opinii dotyczących wersji 4. Jako osobny produkt firma IBM Lotus oferuje obecnie oprogramowanie Lotus Learningspace Virtual Classroom, mające o wiele szersze możliwości i skierowane także do klientów zainteresowanych modułami kooperacji zdalnej.
3. BLACKBOARD LEARNING - dostępna jest wersja 6 produktu, jednak w Polsce stosowane są wersje 4 i 5. Firma Blackboard oferuje także osobne narzędzie do komunikacji w Internecie, a mianowicie Blackboard Community Portals System.
4. WEBCT CAMPUS EDITION 3.8 - produkt firmy WebCT oferowany jest w dwóch podstawowych wersjach Campus Edition oraz A-Vista. W opracowaniu bazowano na wersji Campus Edition.

PLATFORMY

1. ORACLE, I-LEARNING - minimalne wymogi systemowe:

OPIS:

Produkt firmy Oracle zawiera wiele typowych rozwiązań stosowanych w platformach edukacji niestacjonarnej i najczęściej uważanych za podstawowe. Dodatkowo jednak pojawia się cały szereg rozwiązań wykraczających poza standardy oraz umożliwiających zautomatyzowanie czynności administracyjnych.

NARZĘDZIA

Komunikacja:
Komunikacja asynchroniczna w I-Learning rozwiązana została za pomocą modułów E-MAIL i FORUM, które w łatwy sposób pozwalają na wysłanie wiadomości na listę dyskusyjna lub do prowadzącego. Grupa dyskusyjna jest także źródłem wiedzy o dalszych możliwościach edukacji w innych kursach.

W trybie synchronicznym I-Learning oferuje moduł CHAT. CHAT jest także podłączony do innych grup nauczania, co pozwala na lepsza wymianę wiadomości między kursantami, a także na stworzenie atmosfery współpracy w zespołach.

Innymi modułami, które należy tutaj wymienić są OGŁOSZENIA, które dostępne są zarówno w postaci tekstowej (wraz z potwierdzeniem przeczytania), jak i głosowej. Platforma umożliwia nagranie głosu i późniejsze odtwarzanie go z pliku zapisanego w bazie bez potrzeby instalowania dodatkowych dekoderów.

Narzędzia testowania i oceny:
Testowanie w I-Learning odbywa się na zasadzie BANKU pytań. Pytania do danego kursu wprowadzane są do bazy, z której na zasadach podyktowanych przez prowadzącego są wybierane dla poszczególnych uczestników.

Moduł testowy pozwala na ciekawe opcje, które pozwalają na budowę zarówno w pełni zautomatyzowanych testów, które same sprawdzają poprawność odpowiedzi (na zasadzie wybranych odpowiedzi lub też słów kluczowych), oraz testów, które może oceniać sam prowadzący lub jego pomocnicy zgodnie z regułami zapisanymi przy poszczególnych pytaniach. Warto zaznaczyć, że testy umożliwiają także ograniczenie CZASU rozwiązywania, oraz RAPORT POSTĘPÓW.

Dostępne są także RAPORTY DZIAŁAŃ oparte o technologię XML i XSL. Można kontrolować działania użytkowników i w ten sposób eliminować sytuacje prowadzące do złego zrozumienia kursu.

Materiały naukowe:
Materiały naukowe są zapisywane w bazie danych w postaci plików dowolnego formatu. Dodatkowo istnieje możliwość upublicznienia zasobów bazy i odwoływania się do BIBLIOTEKI materiału bez potrzeby ponownego wygrywania materiału w kolejnych kursach. Materiały mogą być też dokumentami znajdującymi się w Internecie, do których odwołanie odbywa się za pomocą linków.

Inne:
Istnieje możliwość ZAUTOMATYZOWANIA procedury zapisywania się do kursu i jego prowadzenia. Jednak w wypadku większości kursów wymagana jest interwencja ze strony człowieka.

Kursanci mogą korzystać z kalendarza, w którym istnieje możliwość zautomatyzowania poniektórych czynności. Można na przykład zaplanować tok realizacji kursu, a następnie platforma w momencie zalogowania będzie otwierała odpowiednie dokumenty, tudzież działy bez potrzeb szukania ich w zasobach dostępnych dla użytkowników. Istnieje możliwość wpływu na układ i graficzną stronę platformy, wraz z uproszczeniem grafiki. Ta funkcja ma duże znaczenie dla osób korzystających z wolniejszych łącz internetowych.

2. LOTUS, LEARNING SPACE - minimalne wymogi systemowe:

OPIS:

Wraz ze wzrostem znaczenia kursów organizowanych przez Internet firma Lotus (http://www.lotus.com/products/ learnspace.nsf/) zaczęła tworzyć platformy, które oferowałyby zestawy narzędzi stosowanych w tego rodzaju kursach. Podstawowym środowiskiem stał się tutaj LearningSpace. Nowością na rynku jest drugie narzędzie a mianowicie Virtual Classroom zorientowane głównie na potrzeby komunikacyjne.

NARZĘDZIA

Komunikacja:
Platforma posiada własny system POCZTY wewnętrznej oparty na przeglądarce internetowej i możliwościach programowania w Javie. Dodatkowym atutem jest tutaj często pomijane w platformach (a wprowadzone dopiero w wersji 5) powiadomienie o poczcie, które usprawniania proces komunikacji. Na podobnych rozwiązaniach bazuje także moduł GRUP DYSKUSYJNYCH.

Zastosowano także moduł CHAT, który pozwala w trybie tekstowym na porozumiewanie się między słuchaczami, oraz prowadzącymi. Narzędzie jest proste w obsłudze i nie wymaga specjalnego przygotowania do korzystania. W wersji 5 dostępny jest także VIDEO CHAT, który korzysta z transmisji zarówno audio i video. Ponieważ jest to rozwiązanie wymagające dodatkowego sprzętu, pozostawiono możliwość korzystania z chatu tekstowego.

Platforma Virtual Classroom rozwija rozwiązania stosowane w Learning Space modułu WhiteBoard. Jest to specjalna aplikacja służąca do wspólnej pracy nad projektem w postaci tablicy zwierającej wstępny projekt (możliwość załadowania większości formatów graficznych), na której użytkownicy pracujący na własnych warstwach mogą wprowadzać poprawki. Zachowywana jest informacja o dokonanych zmianach, co pozwala nie tylko na śledzenie zmian dokonywanych przez poszczególnych użytkowników, ale także na ocenę wkładu poszczególnych członków grupy, oraz cofanie poprawek wprowadzonych przez użytkowników.

Narzędzia testowania i oceny:
Podobnie jak pozostałe platformy Learningspace oferuje moduł tworzenia quizów i testów. Nie ma jednak możliwości pobierania pytań z dokumentów tekstowych. Zaletą jest jednak możliwość współpracy nad projektem testu przy wykorzystaniu modułu WhiteBoard.

W celu lepszego analizy postępów poszczególnych osób można zapisywać sesje zajęć, a następnie je odtwarzać.

Ocena poza tradycyjnym punktowym systemem, może być dokonywana za pomocą suwaków pokazujących postępy danej osoby.

Materiały naukowe:
Zastosowano tutaj rozwiązanie najbardziej przystępne, a mianowicie system oparty na pobieraniu dokumentów do bazy danych. Oznacza to, że materiały szkoleniowe mogą być zachowywane w dowolnym formacie bez potrzeby ich przepisywania.

Inne:
Nowością w wersji 5 jest możliwość udostępniania całego lub części "pulpitu" innym użytkownikom, co jest bardzo przydatne w wypadku osób zaczynających naukę. Kolejnym ciekawym rozwiązaniem jest możliwość dostosowywania wyglądu "pulpitu" do indywidualnych potrzeb każdego kursu, a także użytkownika.

3. BLACKBOARD, LEARNING SYSTEM - minimalne wymogi systemowe:

OPIS:

Jest to o wiele prostsza platforma od poprzednich dwóch, oparta całkowicie na technologii Java. Pozwala ona na uczestniczenie w kilku kursach oraz na komunikację z siecią Blackboard. Uproszczona nawigacja w systemie sprawia, że kursy w im prowadzone będą bardziej przystępne dla studentów nie posiadających zbyt dużego doświadczenia w pracy z komputerem.

NARZĘDZIA

Komunikacja:
Podstawową formą komunikacji w wypadku Blackboard jest GRUPA DYSKUSYJNA posiadająca odnośniki zarówno do dyskusji prowadzonych w obrębie danego kursu jak i całej platformy.

Istnieje także możliwość wysłania wiadomości E-MAIL z portalu kursowego. Jednak moduł wiadomości, nie jest tutaj rozbudowany do postaci programu mailowego. Posiada on także książkę adresową, która pozwala na usprawnienie kontaktu między kursantami i prowadzącym.

W celu usprawnienia komunikacji z kursantami, prowadzący może korzystać z OGŁOSZEŃ lub także z PLANU ZAJĘĆ (Assignments).

Dodatkowym modułem jest Virtual Classroom, który służy do komunikowania się z kursantami za pomocą WHITE BOARD. Tablica w tym wypadku jest uproszczona i pozwala na zamieszczanie tekstu oraz rysunków. W dolnej części ekranu znajduje chat, który umożliwia konwersację z prowadzącym.

Narzędzia testowania i oceny:
Producenci zakładają, że testowanie odbywać się będzie za pomocą modułów istniejących w systemie. Dużą rolę pełni tutaj VIRTUAL CLASSROOM. Za pomocą WHITE BOARD prowadzący może pytać kursanta, prowadząc jednocześnie konwersację przy użyciu CHAT. Oceny wprowadzane są w postaci punktowej do DZIENNIKA, który może na podstawie podanych progów sam wyznaczać ocenę końcową dla kursanta.

Materiały naukowe:
Dostęp do materiałów naukowych odbywa się za pomocą działu RESOURCES, gdzie studenci mogą znaleźć odnośniki do odpowiednich pozycji. Materiały w tym dziale muszą znajdować się w Internecie lub być zapisane w postaci plików tekstowych.

Inne:
W platformie Blackboard pojawia się także kalendarz, który pozwala na planowanie zajęć przez każdą osobę mającą dostęp do platformy.

DOSTOSOWYWANIE do potrzeb użytkownika rozwiązane jest za pomocą organizacji ekranu w postaci trzech kolumn, gdzie środkowa jest wykorzystywana do przekazywania informacji, zaś lewa i prawa mogą zawierać elementy wybrane przez użytkownika.

4. WEBCT, WEBCT CE - minimalne wymogi systemowe:

OPIS:

Platforma ta przewidziana jest do instalacji na serwerze uczelni lub wydziału. Pozwala ona na łączenie wielu kursów w jeden tok studiów. Narzędzia przewidziane są do obsługi osób w obrębie wszystkich użytkowników, a nie jedynie kursów.

NARZĘDZIA

Komunikacja:
Komunikacja ze kursantami opiera się na WIADOMOŚCIACH wewnętrznych oraz emailowych. Platforma oparta jest o zasoby przeglądarki, więc wprowadzanie treści wiadomości jest prostym wypełnieniem formularza.

Dostępne są także GRUPY DYSKUSYJNE, które w tym wypadku mają duże znaczenie w budowaniu kontaktów między poszczególnymi kursantami w obrębie danej uczelni.

W celu komunikacji synchronicznej dostępny jest moduł CHAT w prostej formie tekstowej oraz WHITE BOARD z możliwością wspólnej pracy nad dana kwestią. Program zajęć układany jest za pomocą narzędzia COURSE, BUILDER, który pozwala na dokładny dobór poszczególnych modułów do danego kursu, zaś przydzielanie zadań poszczególnym kursantom za pomocą ZADAŃ. Zadania automatycznie dodawane są do KALENDARZA danej osoby.

Narzędzia testowania i oceny:
W wypadku WebCT stworzono osobny rozbudowany moduł służący do budowy quizów. Pytania muszą jednak być wpisywane przez prowadzącego do bazy ręcznie. Istnieje możliwość zapisania pytań do bazy pytań i późniejsze ponowne ich wykorzystywanie.

Automatyczne sprawdzanie pytań możliwe jest jedynie w wypadku pytań wielokrotnego lub jednokrotnego wyboru. Pozostałe pytania muszą być oceniane ręcznie, a wynik wpisywany do DZIENNIKA OCEN.

Materiały naukowe:
Materiały naukowe mogą być w postaci dowolnych plików, które są wgrywane do bazy danych, a następnie mogą być porządkowane w strukturę katalogów. Materiały można opiniować, a także przyporządkowywać do nich testy. Istnieje możliwość stworzenia linków do materiałów spoza bazy, wraz z wszystkimi powyższymi opcjami.

Inne:
Do ciekawych rozwiązań zastosowanych w WebCT należą przede wszystkim LANGUAGE PACKS, są to pliki pozwalające na przetłumaczenie platformy na dowolny język. Wersja polska jest na razie niedostępna, lecz można ją stworzyć na przykład tworząc własną bazę treści z plików angielskich.

Opcja WZNÓW KURS pozwala na powrót użytkownika zawsze do miejsca gdzie ostatnio skończył w nim pracować. Oznacza to, że studenci mogą bez problemów wyłączyć platformę, a następnie bez potrzeby wybierania kilkunastu przyciskow kontynuować ją następnego dnia.

Zastosowano podział narzędzi na cztery podstawowe działy (Komunikacja, Zadania, Materiały, Testy), co pozwala w łatwy sposób poruszać się po zawartości kursu nawet najmniej doświadczonym kursantom.

PODSUMOWANIE

Platformy zaprezentowane w tym opracowaniu posiadają dużo cech wspólnych. Rozwiązania modułowe są tutaj praktycznie jednakowe, różnice są najbardziej widoczne w kwestiach stricte technicznych (zastosowane oprogramowanie).

Opinie osób korzystających są jednak zgodne. W warunkach polskiej infrastruktury sieciowej korzystanie z kursów w trybie on-line jest w dużym stopniu ograniczone. Mimo zoptymalizowania grafiki platform, oraz sposobu prezentacji danych korzystanie z kursów jest możliwe głównie dla posiadaczy łącz stałych, lub osób mających możliwość z bezpłatnego korzystania z Internetu, np. w szkołach i uczelniach. W wypadku modułów video-chat spraw jest jeszcze bardziej skomplikowana. Oferowane moduły bazują najczęściej na systemach opartych o technologię Microsoft zastosowaną w NetMeeting. Niestety część providerów łącz stałych blokuje możliwość korzystania z przekazu video. Oznacza to, że o ile kursant jest w stanie zobaczyć przekaz zapisany na stronie, nie jest możliwe nawiązanie konwersacji obustronnej z prowadzącym.

Dokonanie wyboru platformy nauczania zależy od dwóch głównych kwestii.

• Pierwsza z nich to zapotrzebowanie na konkretne rozwiązania. Przykładowo, jeżeli kurs ma za zadanie przekazanie materiału źródłowego, który jest opracowywany off-line przez kursantów, a następnie sprawdzany przez prowadzącego, nie ma potrzeby inwestowania pieniędzy w kosztowne rozwiązanie WHITE BOARD. Należy, więc w tym wypadku patrzeć na regułę downsizingu, która pozwoli na znalezienie optymalnej konfiguracji.
• Druga kwestia to dostępny sprzęt. W wypadku większości kursów wymagania nie są wygórowane, jednak przed wybranie odpowiedniej platformy należy oszacować ilość użytkowników korzystających jednocześnie z kursu, oraz upewnić się czy istnieje odpowiednia infrastruktura.

Każde z rozwiązań posiada swoje cechy unikalne. Są to najczęściej najlepiej rozwinięte moduły danego środowiska. Przedstawia je poniższa tabela:

BIBLIOGRAFIA

Praca napisana na podstawie dokumentów oferowanych na stronach producentów, oraz doświadczeń zebranych w drodze badań własnych.

1. http://www.oracle.com/ilearning. 
2. http://www.lotus.com/products/learnspace.nsf/. 
3. http://www.balckboard.com. 
4. http://www.webct.com. 

O AUTORZE

Pan Tomasz Kłosowski jest studentem Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, gdzie studiuje Metody Ilościowe i Systemy Informatyczne. Od 2000 roku współpracuje z Centrum Edukacji Niestacjonarnej Politechniki Gdańskiej. W Centrum uczestniczy w licznych projektach Unii Europejskiej związanych z tematyką edukacji niestacjonarnej i jej propagowania na uczelniach państwowych.

E-mail: quosek@dec.pg.gda.pl.