Wykorzystanie komunikacji opartej na nowoczesnych technologiach IT oraz zastosowanie automatycznych systemów odpowiedzi to podstawowe elementy budowania relacji ze studentem. Wszystkie elementy są w pełni elastyczne i student sam może dobierać sobie czas i tempo nauki. Wykorzystanie Internetu i serwisów edukacyjnych www stanowi podstawową formę komunikacji nauczyciela z uczniem. Serwis www zwany jest w wirtualnej edukacji portalem edukacyjnym ze względu na szczegółowość materiałów i tematyki związanej z nauczaniem na odległość języka angielskiego.

Edukację wirtualną uważa się za efektywną, jeśli zawiera następujące cztery elementy, wykorzystane przez wirtualna szkołę językową (Gram, 1999):

• prezentację informacji,
• informację dla pobierającego naukę,
• ćwiczenia połączone z udzielaniem odpowiedzi,
• ocenianie.

Zakładając, że partie materiału do nauczenia są podzielone na określone semestry i przekazywane wykładowcy tok nauczania jest stały dla wszystkich studentów i ustanawiany odgórnie. Jednak pomimo stałości założeń edukacyjnych student ma możliwość dobrania odpowiedniego dla siebie tempa nauki i jej intensywności. Zależne jest to od predyspozycji ucznia, potrzeb oraz czasu przeznaczonego na naukę.

A. Pobieranie materiałów

Studenci pobierają materiały ze strony WWW uczelni lub otrzymują materiały na CD. Stworzenie dobrych materiałów edukacyjnych dla kursów językowych funkcjonujących w trybie edukacji na odległość to główne zadanie kadry filologów angielskich. Materiały na CD odgrywają istotna rolę w wirtualnej edukacji i przez wiele lat były one podstawowym medium służącym do przekazywania różnorodnych materiałów edukacyjnych. Chociaż dynamiczny rozwój technologii stworzył instytucjom nauczającym w trybie zdalnym nowe media do przekazywania informacji edukacyjnych, to materiały na CD nadal odgrywają kluczową rolę. Z materiałów drukowanych mamy wiele korzyści, między innymi:

• Są przejrzyste. Materiał edukacyjny napisany w sposób przejrzysty znacznie przyczynia się do wzmocnienia stopnia przyswajanej wiedzy,
• Łatwe w użyciu. Można je używać, kiedy chcemy, w dowolnym miejscu i momencie czasu, łatwo recenzowane i zaopatrzone w adnotacje - pozwalają na szybkie i łatwe zorientowanie się w istocie edukacyjnych materiałów językowych (gramatyka), na opuszczeniu podczas pierwszego czytania mało istotnych informacji i skupienie się na wybranym materiale, wymagającym dodatkowo szczególnej uwagi,
• Niedrogie. W porównaniu z innymi narzędziami stosowanymi w edukacji na odległość, materiały na CD są stosunkowo tanie, łącznie z wykonaniem ich kopii,
• Łatwe w redagowaniu i w korekcie. Koszty redagowania i korekty materiałów są tańsze niż np. korekty książek

Materiały pobierane ze strony WWW są łatwe do modyfikowania i służą najczęściej do przekazywania studentom materiałów wraz z zestawem ćwiczeń interakcyjnych. Pozwala to na naukę danych zagadnień i sprawdzenie on-line swojej wiedzy.

Do komunikowania się za pomocą tekstu wirtualna szkoła językowa stosuje różne technologie takie jak poczta elektroniczna, IRC, faks, strony WWW itd. Poczta elektroniczna może być stosowana do przesyłania różnorodnych informacji do poszczególnych uczestników kursu oraz do otrzymywania informacji zwrotnej, adresowanej do nauczyciela, a zawierającej pytania lub gotowe, rozwiązane problemy (zadania) do sprawdzenia. Narzędzia należące do tej grupy umożliwiają na szybką konwersję dokumentów elektronicznych do formatu HTML, bez konieczności znajomości tego standardu przez nauczycieli przygotowujących kurs.

Na ogół pakiety oferują:

• mechanizm logowania przez standardową przeglądarkę internetową do witryny nauczyciela anglisty,
• scentralizowaną baza danych z przygotowaną dla studentów wiedzą oraz połączenia z zewnętrznymi źródłami informacji (stronami WWW),
• system testów monitorowanych w czasie rzeczywistym opracowanych przez generator przygotowujący pytania w sposób losowy, grupy dyskusyjne oraz system poczty elektronicznej - zintegrowane z witryną prowadzącego kurs.

B. Sposoby kształcenia

Wirtualna szkoła językowa stosuje rozwiązania nazywane asynchronicznym modelem kształcenia (Rzewuski, 2000). Ten model charakteryzuje się brakiem kontaktu studenta z nauczycielem oraz innymi uczniami, którzy mogliby służyć radą i poprawiać błędy kursanta w czasie rzeczywistym.

Rozwój i upowszechnienie Internetu przyczynił się ewolucji systemów asynchronicznych wykorzystywanych w nauczaniu języków obcych w kierunku bardziej zaawansowanych technologicznie systemów synchronicznych.

Firma wirtualna edukacyjna wykorzystuje takie narzędzia jak: tryb pogawędki (chat) w trybie tekstowym i głosowym, tablicę (whiteboard), współdzielenie aplikacji, przeglądarkę grupową (group browser) i wideokonferencje. Tablica to okno tekstowe lub graficzne, które pozwala na współdzielenie tekstu (lub rysunku) widocznego dla wszystkich uczestników kursu, podobnie jak to ma miejsce na tradycyjnej tablicy. Natomiast przeglądarka grupowa to narzędzie do jednoczesnego przeglądania zawartości stron przez całą grupę. Przeglądarka umożliwia interakcje między prowadzącym a uczestnikami oraz w grupie uczestników. Praca ta jest kierowana przez nauczyciela prowadzącego kurs.

C. Uczenie zintegrowane i kontakt z wykładowcą

Wideokonferencyjny tryb nauczania wykładowca - student lub student - wykładowca - student pozwalają na wyćwiczenie i naukę czynnego korzystania języka angielskiego. Wideokonferencje oraz czat mają zastosowanie w szkoleniach poprzez Internet. Kontakt w przypadku nauki jest ważnym czynnikiem, gdyż pochwała wykładowcy i stałe monitorowanie postępów w nauce działa na ucznia motywując. Badania wykazały, że człowiek musi mieć kontakt z rozmówcą i odbierać gesty i mimikę człowieka, z którym prowadzi dialog (Tyszka, Falkowski, 2002). W tym przypadku niewerbalna mowa posiada bardzo duży przekaz emocjonalny. Dzięki wideokonferencji - dźwięk i obraz tworzą jedną całość i student nie odczuwa wyobcowania w kontakcie z wykładowcą. Tryb student - wykładowca połączony jest z programem intonacji i rozpoznawania mowy. Nauczyciel ma możliwość zadawania pytań studentowi i bieżącej kontroli umiejętności studenta. Jeśli proces przekazywania wiedzy odbywa się w tym samym czasie, lecz studenci znajdują się w różnych (czasami bardzo odległych) miejscach, to wówczas do przekazywania informacji jesteśmy zmuszeni stosować nowoczesne media transmisyjne. Dodatkową atrakcją tego sposobu przekazywania wiedzy jest stosunkowa niska cena, zarówno po stronie studenta jak i po stronie instytucji edukacyjnej.

D. Sprawdzanie wiedzy i ocena

Sprawdzanie wiedzy studenta odbywa się na dwóch etapach - testy pisemne oraz egzaminy ustne.

Testy pisemne rozwiązywane są poprzez sieć - student ma określoną ilość czasu na odpowiedzi na zadane pytania. Na część ustną student umawia się z wykładowcą i wspólnie ustalają dzień i zakres egzaminu. Egzamin ustny odbywa się w formie wideokonferencji, a wynik egzaminu trafia po 24 godzinach do skrzynki pocztowej studenta. Za poprawki student dokonuje dodatkowych opłat. Zaliczenia kolejnych partii materiału i czas ukończenia studiów są ruchome - zależne wyłącznie od predyspozycji studenta.

Ważną rolę odgrywa tutaj komunikacja pomiędzy studentem i nauczycielem i komunikacja pomiędzy studentami. Interaktywne nauczanie on-line opiera się na założeniu, że komunikowanie się i przepływ informacji są kluczem do całego procesu, gdziekolwiek i kiedykolwiek proces ten by się odbywał. Interaktywne kształcenie on-line jest tworzone w oparciu o trzy typy przepływ informacji i interakcji.

Przepływ informacji odbywa się pomiędzy:

• instytucją edukacyjną i studentami.
• pomiędzy studentami
• pomiędzy studentami a innymi zasobami edukacyjnymi.

Powyższe trzy typy przepływu informacji stanowią doświadczalną podstawę dzisiejszej edukacji w wirtualnej szkole językowej. Dialog jako podstawa przepływu informacji jest fundamentem strategii nauczania i edukacyjnej praktyki.

Komunikowanie się i przepływ informacji pomiędzy instytucją językową i studentami. Ten rodzaj komunikowania i wymiany informacji odbywa się na wiele sposobów:

• odbywać się do wielu miejsc poprzez dwukierunkową interaktywną transmisję internetową audio/wideo,
• poprzez synchroniczne (w czasie rzeczywistym) lub asynchroniczne wykłady, do których studenci mogą mieć dostęp z dowolnego miejsca i w dowolnym czasie,
• poprzez elektroniczną dyskusję w czasie rzeczywistym w układzie: jedna osoba rozmawia z jedną osobą (one-on-one) lub jedna osoba rozmawia z wieloma osobami ,
• intensywne synchroniczne konwersacje językowe.

Komunikowanie się i przepływ informacji pomiędzy studentami. Ten rodzaj komunikowania i wymiany informacji odbywa się na wiele sposobów:

• odbywa się poprzez dwukierunkowe wideokonferencje,
• poprzez synchroniczną (w czasie rzeczywistym) lub asynchroniczną pracę grupową nad zadaniami z gramatyki angielskiej lub konwersacji,
• poprzez elektroniczną dyskusję w czasie rzeczywistym w układzie: jedna osoba rozmawia z jedną osobą lub jedna osoba rozmawia z wieloma osobami,
• poprzez intensywną dyskusję językową w tzw. "pokojach spotkań".

Komunikowanie się i przepływ informacji pomiędzy studentami, a innymi zasobami edukacyjnymi:

• korzystanie z elektronicznych zasobów takich jak World Wide Web, uwzględniając dostęp w czasie rzeczywistym do materiałów szkoły językowej,
• korzystanie z zamienionych na postać cyfrową wykładów, dyskusji, filmów, książek lub muzyki, zarejestrowanych wcześniej wywiadów, zdarzeń i wydarzeń oraz dostęp do baz danych.

Internet jest bardzo dobrym źródłem informacji o preferencjach klienta. Badanie grup dyskusyjnych oraz analizowanie potrzeb klientów pozwala na wyprodukowanie oprogramowania jak najbardziej zbliżonego do potrzeb potencjalnego nabywcy. Użytkownicy jak wykazały badania chętnie korzystają z formularzy ankietowych w Internecie - poczucie zachowania własnej anonimowości pozwala ankietowanym na większą szczerość w wypowiedziach. Wstępne badanie preferencji za pomocą sieci jest dodatkowo rozwiązaniem tanim i łatwym do przetwarzania i analizowania - wspomagające programy sortujące dane.

Zarządzanie wirtualną edukacją

Rys. 2. Zarządzanie wewnętrzną strukturą wirtualnej edukacji.

A. Baza uczniów

Organizacja wirtualnej szkoły opiera się na trzech wzajemnie sprzężonych elementach. Są to studenci, wykładowcy oraz organizacja związana z tokiem nauki i płatnościami. Studenci chcący podjąć studia językowe rejestrują się systemie w Internecie. Otrzymują kod dostępu do firmowych stron uczelni i podpisują umowę. Umowa zobowiązuje ich do płatności za studia w cyklach rocznych i braku możliwości płatności mniejszych niż miesięczne. Od chwili podpisania umowy student jest zarejestrowany w bazie CRM (Customer Relationship Management - strategia biznesowa polegająca na selekcjonowaniu i zarządzaniu klientami w celu optymalizacji długoterminowych korzyści (Gordon, 1999)) uczelni i zostaje mu przydzielony tok nauki. Jego postępy w nauce są rejestrowane w bazie oraz jego rozrachunki z uczelnią. Co miesiąc system wysyła studentowi przypomnienie o płatności. Każda wpłata jest rejestrowana, a każde opóźnienie wstrzymuje możliwość pobierania materiałów ze stron i interaktywnej nauki z wykładowcą. Student ma możliwość sprawdzić stan swoich płatności za pomocą kodu dostępu na stronach www lub poprzez WAP. Udostępnienie kodu dostępu pozwala klientowi pobieranie danych z sieci. Możliwość obsługi klienta bez względu na jego miejsce pracy jest wygodnym i tanim rozwiązaniem. Uczelnia udostępnia także wirtualny indeks, gdzie są wszystkie uwagi dotyczące postępów w nauce.

W systemie CRM ważne znaczenie ma baza potencjalnych klientów. Ma ona znaczenie przy promocjach przedsprzedażowych nowego produktu. Jeśli firma dysponuje bazą studentów potencjalnie zainteresowanych nauką języka to łatwiej dotrzeć do danych odbiorców. Szereg działań promocyjnych jest zautomatyzowany i w przypadku zainteresowania ze strony klienta informacja ta jest odnotowywana w systemie i są w kierunku dalszego aktywowania sprzedaży czynione dalsze kroki. Może to być automatyczne przesłanie oferty skierowanej bezpośrednio pod kątem danego klienta lub informacje o zainteresowaniu klienta są kierowane do handlowca, który od tego czasu utrzymuje stały kontakt z klientem i umacnia jego więź z firmą.

B. Zatrudnianie i rozlicznie nauczycieli

Wykładowcy są zatrudniani w systemie telepracy. Telepraca jest sposobem na niskokosztowe wykorzystanie potencjału wiedzy w pracownikach. Są to często ludzie, którzy nie mogliby pracować w miejscu pracy pracodawcy - stałe miejsce zamieszkania, powiązania rodzinne, osoby wykonujące jeden z tak zwanych wolnych zawodów - programista, grafik lub osoby, którym odpowiada dowolne dysponowanie swoim czasem pracy. Rozliczenie studiów wirtualnych i wynagradzanie pracy wykładowców jest koordynowane przez system CRM. Dzięki niemu można także automatycznie otrzymywać zestawienia płatności i udostępniać je odpowiednim osobom przez Internet. Pracują zdalnie z określonymi studentami i są do ich dyspozycji w określonym przez uczelnię czasie. Dochód ich miesięczny składa się z pensji stałej - ilość godzin dyspozycyjnych i dodatkowych spędzonych w sieci. Dodatkowy czas jest mierzony odpowiednim programem, który rejestruje nadliczbowe godziny konsultacji lub egzaminów poprawkowych. Wynagrodzenie jest odnotowywane w systemie CRM. Tok nauki studenta jest koordynowany przez bazę wiedzy o studencie. Baza taka zawiera informacje o postępach studenta, monitoruje jego konsultacje z wykładowcą i indywidualnie ocenia postępy. Ma to wpływ na udostępnianie studentowi kolejnych partii materiału.

Podsumowanie

Wirtualna edukacja jest tematem rozwojowym. Społeczeństwo informacyjne opiera się na wiedzy, i to tej przyswajanej w jak najszybszym czasie i jak najbardziej efektywnie. Nowe technologie informatyczne zapewne w przyszłości ułatwią jeszcze bardziej kontakt nauczyciela z uczniem i pozwolą na spokojną, bezstresową nauce wszystkich dziedzin naukowych.

Bibliografia

1. Gram, T., "A survey of new media development and delivery software for internet-based learning". Raport przygotowany dla Industry Canada, Science Promotion and Academic Affairs Branch, 1999.
2. J. Taylor, J. "Fifth generation distance education", J&S 2000.
3. An Introduction to Open and Distance Learning, http://www.col.org/ODLIntro/introODL.htm.
4. Rzewuski, M., Nauka na odległość, PC Kurier 20/2000, http://www.pckurier.pl/archiwum/art.asp?id=4292.
5. Sikorski, I. "Jak wdrożyć e-learning w naszej infrastrukturze", nr. 16/524, 2002.
6. Tyszka, T., Falkowski, A., " Psychologia zachowań konsumenckich", GWP, Gdańsk 2002.
7. Materiały o wirtualnej edukacji: http://www.csus.edu/uccs/training/online/index.htm oraz http://www.e-learning.pl/.
8. Gordon, I., " Relationship Marketing: Turning Strangers into Friends and Friends into Customers", New York: Simon& Schuster,1999.

O Autorce

Pani Agnieszka Dejnaka (dejnaka@vmoon.com.pl) jest pracownikiem Wyższej Szkoły Zarządzania i Finansów we Wrocławiu. Jest również współwłaścicielką firmy internetowej Virtual Moon zajmującej się aplikacjami internetowymi, e-marketingiem oraz strategiami sieciowymi.

---