Wraz z rozwojem bezprzewodowych urządzeń mobilnych pojawił się nowy model kształcenia - nauczanie mobilne (ang.
mobile learning - m-learning). Model ten wyznacza nowe i bardzo nowoczesne edukacyjne środowisko przyszłości. Jego główna idea została zaprezentowana na rys. 1.
Rys. 1. Bezprzewodowe wirtualne edukacyjne środowisko przyszłości.
Model kształcenia oparty o technologię i środowisko m-learning powstał na bazie dwóch istniejących już modeli kształcenia:
edukacji na odległość (ang. distance education - d-education),
e-learning oraz bezprzewodowych i mobilnych technologii. Model ten wyraźnie określa nowy paradygmat kształcenia, mocno osadzając go w
Bezprzewodowym Społeczeństwie przyszłości.
Edukacja na odległość powstała jako społeczne zapotrzebowanie na zdobywanie wiedzy, kiedy osoby uczące się nie mogły uczestniczyć w tradycyjnym procesie kształcenia.
Według Desmonda Keegana edukację na odległość określają następujące cechy:
- Nauczyciel i uczniowie są od siebie odseparowani.
- Stosowane są media.
- Zapewniona jest dwustronna komunikacja.
- Nad całością czuwa edukacyjny system.
- Zapewnione jest odpowiednie zaplecze technologiczne i zespoły ludzkie (an industrial base operation).
Istnieje wiele innych definicji kształcenia na odległość, ale najkrótszą i najciekawszą z nich podaje w swoim słowniku Bank Światowy: nauczanie na odległość to normalny proces kształcenia, który odbywa się w różnych miejscach.
Edukacja tradycyjna wynikała z historycznych i technologicznych uwarunkowań. Przez wiele stuleci a może i tysiąclecia przekaz wiedzy charakteryzował się zaangażowanym dialogiem pomiędzy mistrzem i uczniem, jego osobistym lub zapisanym na kartach podręcznika wykładem, poprowadzonym seminarium lub praktycznym laboratorium. Poprzez stulecia uczniowie odbywali często niebezpieczne i kosztowne podróże w poszukiwaniu mistrzów, gdzie pod ich czujnym okiem mogliby pogłębiać tajniki ich sekretnej wiedzy, by w ostateczności ich przerosnąć i samemu stać się mistrzem. Proces przekazywania wiedzy i terminowania w szkołach, koledżach i uczelniach trwał bardzo długo i odbywał się:
- podczas osobistych kontaktów z mistrzem,
- pomiędzy mistrzem i osobą ucząca się lub niewielką grupą osób uczących się,
- z wykorzystaniem komunikacji interpersonalnej.
Edukacja na odległość stworzyła nowe możliwości w procesie przekazywania wiedzy i zdobywania kwalifikacji, chociaż po raz pierwszy brutalnie rozdzieliła mistrza od ucznia i wprowadziła pomiędzy nich (czasami znaczną przestrzenną i czasową) separację. I chociaż edukacja na odległość liczy sobie ponad 300 lat, to tak naprawdę w ciągu ostatnich 150 lat odegrała swoją znaczącą rolę, kiedy to Rewolucja Przemysłowa przyczyniła się do rozwoju technologii transportowej i komunikacyjnej. Edukacja ta stworzyła nowy rodzaj szkół i uczelni zastępując je szkołami korespondencyjnymi i otwartymi uniwersytetami oraz zastępując komunikację interpersonalną komunikacją pośrednią poprzez technologię. Jej niewątpliwą zaletą jest możliwość uzupełnienia i wzbogacenia tradycyjnego modelu kształcenia.
Osoby pobierające naukę w trybie na odległość po raz pierwszy w historii mogły zdobyć wykształcenie, chociaż byli odseparowani od nauczyciela i innych osób uczących się. Ta pozornie niedogodna separacja miała swoje korzyści, gdyż uwolniła osoby uczące się od tradycyjnych planów rozkładów zajęć praktycznych i wykładów, oferując indywidualne tempo nauki w dowolnym, dogodnym dla siebie czasie i miejscu, niekoniecznie zaprojektowanym do nauki.
Dynamiczny rozwój elektroniki i technologii komunikacyjnych w latach 90-tych XX wieku spowodował coś nieoczekiwanego stwarzając możliwość nauczania w czasie rzeczywistym (ang.
face-to-face) na odległość oraz, poprzez elektroniczne łącza nauczyciela z uczniami, powstanie wirtualnej klasy.
U progu III tysiąclecia wykształciły się dwa systemy kształcenia na odległość:
- dla zainteresowanych grup,
- dla indywidualnych odbiorców.
Zainteresowane grupy kształcące się na odległość to studenci pobierający naukę w normalnym trybie kształcenia (ang.
full-time students) oraz studenci uzupełniający swoje wykształcenie (ang.
part-time students). Indywidualni odbiorcy zainteresowani są krótkimi kursami kwalifikacyjnymi w oparciu o przygotowane materiały. Ta ostatnia forma dokształcania ma swoje liczne grono zwolenników, którzy nie muszą odbywać dalekich i męczących dojazdów, aby podnieść swoje kwalifikacje zawodowe poprzez Globalną Sieć Komputerową Internet, bez angażowania się w zakup drogich technologii komunikacyjnych. Lata 1995 - 1999 spowodowały dynamiczny rozwój Internetu na świecie, przyczyniając się tym samym do rozpropagowania kształcenia na odległość poprzez to multimedialne medium komunikacyjne. W latach 1995 - 2000 na świecie nastąpił przełom w modelu komunikowania się, którego środek ciężkości zaczął powoli przesuwać się w kierunku bezprzewodowych technologii oferując użytkownikom mobilne telefony i komputery. Ogromną zaletą tych technologii była zupełna dowolność miejsca do nauki i komunikowania się, nawet w czasie podróży. Do tego momentu edukacja na odległość charakteryzowała się separacją pomiędzy nauczycielem a osobą uczącą się, ale milcząco było przyjęte, że dystans pomiędzy nimi w czasie procesu nauki pozostawał niezmienny. Bezprzewodowe technologie umożliwiły radykalną zmianę tego dystansu, uwalniając osobę uczącą się od przebywania w miejscu zamieszkania, ośrodka szkoleniowego itd. Osoba ucząca się mogła zabrać urządzenie komunikacyjne i udać się gdziekolwiek, aby tam pobierać naukę, odrabiać wyznaczone zadania i ćwiczenia lub zaliczać wymagany materiał. Narzędzia i możliwości, które oferował Internet zostały z powodzeniem zaimplementowane dla technologii bezprzewodowych, oferując osobom uczącym się w pełni multimedialne, atrakcyjne materiały edukacyjne. Możliwość nauki w trybie synchronicznym i asynchronicznym stała się standardem dla technologii bezprzewodowych, podnosząc dodatkowo ich atrakcyjność.
Kiedy model technologii bezprzewodowych raczkował, na świecie rozwinął się innym model kształcenia - e-learning. Ten model kształcenia, prowadzony przez narodowe i międzynarodowe uniwersytety i organizacje edukacyjne, oferujący zdobywanie dyplomów i certyfikatów, adresowany jest i do osób, które zdecydowały się pobierać naukę wpatrując się w monitor komputera.
Rys. 2. Przewodowe wirtualne edukacyjne środowisko dnia dzisiejszego.
Na tym rysunku monitor komputera (jego powierzchnia) wyznacza obszar studiowania, imitując salę wykładową, klasę lub laboratorium praktycznej nauki, jakie znamy z edukacji tradycyjnej. Do monitora docierają materiały edukacyjne, informacje wspomagające proces uczenia. Poprzez monitor osoba ucząca się może komunikować się z nauczycielem lub z innymi osobami uczestniczącymi w procesie nauczania, zaliczać wymagane ćwiczenia itd.
Dostęp do edukacyjnych zasobów odbywa się poprzez Internet lub CD-ROM-y, dyskietki, odpowiednio przygotowane materiały audio i wideo. Do komunikowania się osoba ucząca się otrzymała pocztę elektroniczną, tablicę ogłoszeń i pogawędki
(chat rooms).
Popularność tego modelu kształcenia na świecie przerosła najśmielsze oczekiwania, o czym świadczy lista opublikowanych stron WWW w Internecie. O ile proste zapytanie "e-learning" umieszczone na stronach popularnego serwisu informacyjnego
www.onet.pl generuje tylko ponad 2300 stron WWW, a zamieszczone na stronach innego serwisu
www.wp.pl generuje trochę ponad 48 tys. stron WWW, to to samo zapytanie umieszczone na stronach
www.yahoo.com generuje aż ponad 2,6 milionów stron WWW. Liczba szalenie imponująca! Oczywiście na korzyść tego modelu edukacji.
Powstały specjalne systemy informatyczne wspomagające sferę związaną z proces kształcenia w e-learningu. Pierwszy z nich to system zarządzania nauczaniem - LMS (Learning Management
System), drugi system odpowiada za zarządzanie treścią nauczania LCMS (Learning Content Management System). Systemy te zostały dokładnie opisane na łamach WE.
W 2001 roku na świecie pojawiło się ponad 30 bardzo ciekawych inicjatyw dotyczących m-learningu. Zostały one dokładnie omówione w IV Rozdziale książki Keegana -
http://learning.ericsson.net/leonardo/thebook/chapter4.html.
Dalszy rozwój bezprzewodowych przenośnych urządzeń mobilnych spowoduje, że mobilna edukacja stanie doskonałym uzupełnieniem edukacji tradycyjnej oraz e-learning, wyznaczając nowe,
bardzo nowoczesne edukacyjne środowisko przyszłości.
Opracowano na podstawie książki:
Desmond Keegan, The future of learning: From eLearning to mLearning, http://learning.ericsson.net/leonardo/book.html.
Rysunki pochodzą z książki Keegana.
